ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ
Berimbau (Μπιριμπάου)
Είναι το βασικό μουσικό όργανο της Καποέιρα, αφού αυτό διατάζει σε μία roda, ορίζοντας μέσω των ρυθμών του, το είδος του παιχνιδιού που θα πραγματοποιηθεί. Το berimbau δεν χρησιμοποιούνταν μόνο στην Καποέιρα αλλά και σε διάφορες γιορτές των Αφρο-βραζιλιάνων και στην samba-de-roda.
Ο μύθος λέει ότι μια κοπέλα έκανε περίπατο και καθώς διέσχιζε το ααυλάκι ενός ποταμού, έσκυψε να πιεί νερό με τα χέρια. Την στιγμή που ξεδιψούσε, ένας άντρας την χτύπησε στον σβέρκο και πέθανε. Το σώμα της μετατράπηκε σε ξύλο, τα μέλη της σε σχοινί, το κεφάλι της σε ηχείο και το πνεύμα της στην μελαγχολική και γεμάτη συναίσθημα μουσική (ο μύθος προέρχεται από την Βορειοανατολική Αφρική).
Το berimbau είναι κρουστό όργανο (σύρμα που κρούεται) της οικογένειας των χορδόφωνων και αφρικάνικης προέλευσης. Έφτασε στην Βραζιλία, μέσω των Αφρικανών σκλάβων και έγινε ιδιαίτερα γνωστό μέσα από τις λαικές εκδηλλώσεις όπως η samba de roda, το καντομπλέ και η Καποέιρα μεταξύ άλλων.
Στην Μπαία υπήρχε το berimbau στόματος που ήταν ένα μουσικό τόξο με σχοινί από το αναρριχητικό φυτό timbo (τίμπο). Ο ήχος παράγεται στηρίζοντας το ξύλο ανάμεσα στα δόντια με το σχοινί έξω από το στόμα και αφήνοντας το σχοινί να πάλλεται στην στοματική κοιλότητα κρατώντας το ξύλο απ' έξω. Αποτελεί ένα μουσικό όργανο που σπάνια συναντάμε στις μέρες μας.
Υπήρχε επίσης το berimbau της κοιλιάς, που σήμερα ονομάζεται απλώς berimbau. Στην Βραζιλία ήταν επίσης γνωστό με το όνομα Uricungo και/ή Μουσικό Τόξο. Στην Αφρική δίνονται στο berimbau διάφορες ονομασίες όπως Μουσικό Τόξο, Bucumbunga, Uricungo, Gunga κτλ...
Το berimbau στηρίζεται συνήθως στο αριστερό χέρι. Στο ίδιο χέρι ο παίκτης κρατάει επίσης μία πέτρα ή ένα νόμισμα (χάλκινο) το οποίο ακουμπάει επάνω στο σύρμα (σύρμα από λάστιχο αυτοκινήτου) του berimbau διαφοροποιώντας με τον τρόπο αυτό τον ήχο. Στο δεξί χέρι κρατάει ένα caxixi (μικρό καλαθάκι από άχυρο που έχει μέσα σπόρια) που παράγει ήχο παρόμοιο με κουδούνισμα και στηρίζεται ανάμεσα στα δάχτυλα και την παλάμη του χεριού και μια μπαγκέτα (ξύλινη βέργα) την οποία κρούει απάνω στο σύρμα και σε συνδυασμό με την ανάλογη χρήση του νομίσματος παράγει τον χαρακτηριστικό ήχο.
Στην roda της Καποέιρα υπάρχουν τρία βασικά είδη berimbau:
-
Μία Gunga ή Berra-Boi berimbau με μεγάλη cabaca και μπάσο ήχο του οποίου η λειτουργία εκτός από το να συντονίζει τον ρυθμό του παιχνιδιού των καποερίστας, είναι να μαρκάρει τον βασικό ρυθμό (ισοκράτημα) όλων των οργάνων.
-
Ένα berimbau Medio, με cabaca μετρίου μεγέθους, λίγο μικρότερης από αυτή της Gunga. Παράγει ήχο alto όσον αφορά στην τονική του περιοχή και λειτουργία του είναι να παίζει τον αντίστροφο ρυθμό από τον βασικό που παίζει η Gunga, ή να αυτοσχεδιάζει.
-
Ένα berimbau Viola που έχει την μικρότερη cabaca, που παράγει οξύ ήχο και λειτουργία του είναι να σολάρει και να αυτοσχεδιάζει.
Atabaque (Αταμπάκ)
Είναι ένα όργανο που μαρκάρει τον ρυθμό του παιχνιδιού. Είναι Αραβικής προέλευσης και έφτασε στην Αφρική μέσω εμπόρων που βρίσκονταν σε βόρειες χώρες της ηπείρου, όπως την Αίγυπτο.
Πιθανόν το atabaque να έφτασε στην Βραζιλία μέσω των Πορτογάλων, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί σε γιορτές και θρησκευτικές πομπές. Γενικά, φτιάχνεται αποό δυνατό και ευλίγυστο ξύλο όπως ζακαραντά, κέδρο,μόγκνο, κομμένο σε λεπτές φαρδιές σανίδες οι οποίες δένονται η μία δίπλα στην άλλη με σιδερένια τόξα. Στο επάνω μέρος τοποθετείται ένα μεγάλο ατσάλινο δαχτυλίδι στο οποίο στερεώνεται ένα καλά κατεργασμένο και τεντωμένο κομμάτι δέρματος.
Pandeiro (Παντέιρο)
Είναι επίσης ένα όργανο που μαρκάρει τον ρυθμό του παιχνιδιού. Το έφεραν στην Βραζιλία οι Πορτογάλοι χρησιμοποιώντας το στις θρησκευτικές πομπές που έκαναν. Τα pandeiro μπορεί να έχου δερμάτινο ή πλαστικό κάλλυμα. Τα δερμάτινα pandeiro παράγουν ήχο καλύτερης ποιότητας, αλλά παρουσιάζουν προβλήματα κουρδίσματος που προκαλούνται από τις εναλλαγές του κλίματος, οπότε τα πλαστικά pandeirο συναντιούνται συχνότερα.
Agogo (Aγκογκό)
Είναι ένα σιδερένιο κρουστό μουσικό όργανο, που μετέφεραν στην Βραζιλία οι Αφρικανοί. Ο όρος προέρχεται από τη ναγκό (αφρικάνικη διάλεκτος) και σημαίνει καμπάνα.
Reco-reco (Χέκο-Χέκο)
Είναι ένα όργανο φτιαφμένο από ένα κομμάτι ξύλο, είτε μπαμπού με αυλάκια, ή ένα μικρό ελατήριο δεμένο πάνω σε μια ξύλινη βάση, πάνω στο οποίο τρίβεται με παλινδρομικές κινήσεις μια μεταλλική βέργα.
Caxixi (Κασισί)
Το caxixi είναι μια μικρή κουδουνίστρα φτιαγμένη από πλεγμένο άχυρο. Την βάση του αποτελεί ένα στρογγυλό κομμάτι από cabaca. Το ανώτερο μέρος του είναι ευθύ και τελειώνει σε ένα χερούλι από το ίδιο άχυρο, για να στηρίζονται τα δάχτυλα κατά την διάρκεια του παιξίματος. Στο εσωτερικό του, το caxixi έχει ξερά σπόρια, που όταν κουνιούνται βγάζουν το χαρακτηριστικό ήχο.